Przedsiewne nawożenie zbóż

26 Wrz, 2016 Paweł Talbierz Agroporady 0

Zboża ozime bez odpowiedniego nawożenia nie wydadzą wysokich, a przede wszystkim stabilnych plonów. Już jesienią wymagają aplikacji fosforu, potasu, a przy niskiej zasobności gleby również azotu, magnezu i siarki. Odpowiednia agrotechnika prowadzi do uzyskania plonów rzędu 7-9 t/ha o wysokich parametrach jakościowych. Aby jednak osiągnąć taki przedział plonów z zachowaniem powtarzalności, należy zadbać o odpowiednio wysoki poziom zasobności gleb w przyswajalne składniki pokarmowe.

 Tabela 1. Średnie jednostkowe pobranie składników pokarmowych przez zboża [kg*t-1 ziarna]

Roślina uprawna

N

P2O5

K2O

MgO

SO3

Pszenica ozima

26

11

20

5

12

Pszenżyto ozime

23

11

20

5

10

Jęczmień

23

11

23

5

10

Żyto ozime

23

11

22

4

10

Wg różnych źródeł.

Oprócz wielkości dawek stosowanych nawozów, jednostkowego pobrania składników przez roślinę (tab. 1.), warto również zapoznać się z ich sposobem działania i funkcją, jaką pełnią w roślinie:

  • Fosfor jest niezbędnym składnikiem w procesach energetycznych roślin. Już w fazie 3-4 liścia, kiedy roślina przestawia się na pobieranie składników z ziarniaka na system korzeniowy, fosfor reguluje gospodarkę energetyczną rośliny. Kolejne krytyczne fazy zaopatrzenia w ten składnik przypadają na okres krzewienia oraz nalewanie ziarna. Odpowiednia zasobność w roślinie wpływa na wzrost zawartości białka i witamin, jak również przekłada się na wyższą siłę kiełkowania ziarna.
  • Potas bierze udział w licznych procesach metabolicznych i enzymatycznych wpływających na poziom białek i cukrów. W okresie wegetacji obecność potasu w roślinach podnosi tolerancję na niedobór wody oraz odporność na niskie temperatury. Sam składnik częściowo odpowiada za budowę tkanki mechanicznej zmniejszając podatność łanu na wyleganie, jak również wzmacnia naturalną odporność tkanek na ataki szkodników i patogenów.
  • Magnez jest centralnym atomem chlorofilu, dlatego odpowiada za przebieg i wydajność fotosyntezy. Aktywator największej ilość enzymów bierze udział w regulacji gospodarki azotowej, stymuluje rozwój i wzrost systemu korzeniowego. Obecność magnezu jest szczególnie istotna w okresach stresowych takich jak susza, intensywne nasłonecznienie, czy wysokie temperatury w których obecność magnezu pozytywnie przekłada się na kondycję łanu.

    Niski poziom Mg zmniejsza tempo fotosyntezy liści

    Niski poziom Mg zmniejsza tempo fotosyntezy liści
    Niski poziom Mg zmniejsza tempo fotosyntezy liści
  • Siarka wpływa na wzrost plonu na skutek zwiększonego pobrania i wykorzystania azotu. Jako niezbędny składnik budowy białek odpowiada za prawidłowy wzrost zbóż. Obecność siarki podnosi odporność na czynniki biotyczne i abiotyczne.
    Wpływ nawożenia siarka na kondycję zbóż
    Fot. 2. Wpływ nawożenia siarką na kondycję zbóż.
  • Wapń bierz udział w tworzeniu błon cytoplazmatycznych, jak również w licznych procesach enzymatycznych. Obecność wapnia wpływa na wzrost wydłużeniowy korzeni, akumulacji skrobi w ziarnach oraz odporności na wysokie temperatury.

Nawożenie przedsiewne

Aby zboża zbudowały podstawę przyszłego plonu, już od początku wegetacji należy zadbać o dostępność składników pokarmowych. Podstawą prawidłowego nawożenia jest wykonywanie regularnych analiz gleby, które określają poziom zasobności gleby w przyswajalną formę składnika. Tylko jeżeli zasobność gleby przekracza o około 25% średni przedział zasobności w dany składnik (tab. 1, 2), można ograniczyć nawożenie do minimum lub nie stosować żadnych nawozów. Jeżeli natomiast analizy wykazują niższe wartości  (-25%) od średniej klasy zasobności, wówczas należy dostarczyć roślinom ilość składników wg całkowitego pobrania składnika dla danej uprawy (tab. 3). Taki poziom nawożenie zapewni roślinom odpowiednią dostępność składników pokarmowych, jak również pozwoli zwiększyć zasobność gleby, co jest gwarancją stabilnego plonowania w następnych sezonach wegetacyjnych.

Tabela 2. Klasa zasobności przyswajalnego fosforu i potasu w glebie [mg/100g gleby]

Klasa zasobności

P2O5

K2O

Kategoria agronomiczna gleby

bardzo lekkie

lekkie

średnie

ciężkie

Bardzo niska

< 5,0

<2,5

<5,0

<7,5

<10

Niska

5,1-10

2,5- 7,5

5,1- 10

7,5- 12,5

10,1- 15

Średnia

1,1-15

7,6- 12,5

10,1- 15

12,6- 20

15,1- 25

Wysoka

15,1-20

12,6- 17,5

15,1- 20

20,1- 25

25,1- 30

Bardzo wysoka

>20

>17,6

>20,1

>25,1

>30,1

Źródło: Panaka, 1997

Tabela 3. Klasa zasobności przyswajalnego magnezu w glebie [mg/100g gleby]

Klasa zasobności

Kategoria agronomiczna gleby

bardzo lekka

lekka

średnia

ciężka

Bardzo niska

< 1,0

< 2,0

<3,0

<4,0

Niska

1,1- 2,0

2,1- 3,0

3,1- 5,0

4,1- 6,0

Średnia

2,1- 4,0

3,1- 5,0

5,1- 7,0

6,1- 10,0

Wysoka

4,1- 6,0

5,1- 7,0

7,1- 9,0

10,1- 14,0

Bardzo wysoka

>6,0

>7,1

> 9,1

>14,1

Źródło: Panaka, 1997

Należy pamiętać jednak, że wysoka zasobność gleby w podstawowe składniki mineralne nie jest równoznaczna z wysokim i szybkim pobraniem danych składników przez rośliny.

Czynnikami mogącymi ograniczać zdolność pobierania nawozów  są:

  • wilgotność gleby
  • niska temperatura
  • zagęszczenie i struktura gleby
  • płytki i słaby system korzeniowy
  • zjawiska antagonistyczne pomiędzy magnezem – potasem, potasem – wapniem, czy wapniem i magnezem

Ile nawozić?

Zboża ozime w okresie jesiennym nie pobierają dużych ilości azotu z gleby. Dlatego też pola utrzymane w wysokiej kulturze rolnej, nie wymagają nawożenia jesiennego. Pobranie azotu w tym okresie sięga od 30-50 kg/ha i może być pokryte przez azot znajdujący się w glebie. Wyjątek stanowią stanowiska po wysoko plonujących zbożach, gdzie nie stosowano dawek dzielonych N, jak również w których słoma została przyorana po zbiorze bez aplikacji nawozów azotowych.

Nawożenia P i K można zminimalizować lub nawet z niego zrezygnować tylko w tedy, gdy przedplonem nie było zboże, a zasobność gleby w dane składniki mineralne znacznie przekraczają poziom średni. Pod zboża ozime najbardziej efektywne jest stosowanie nawozów fosforowych i potasowych jesienią w postaci nawozów jednoskładnikowych np. fosforanu amonu i soli potasowej lub wieloskładnikowych.

Z kolei zapotrzebowanie na Mg, można pokryć stosując przedsiewnie, lub pogłównie 25-35 kg MgO w formie szybko rozpuszczalnego siarczanu magnezu. Źródłem magnezu może być również wysiane przedsiewnie wapno magnezowe. Należy jednak pamiętać, że dostępność Mg z zastosowanego nawozu jest rozłożona w długim okresie czasu, uwalniając rocznie tylko 2-3% zawartego magnezu.

Michał Laszczyński