Pogoda na klimat

29 Lut, 2016 Chemirol Agroporady 0

Ileż to już razy sympatyczna pani pogodynka lub inny meteorologiczny, podziemny osobnik (Jarosław Kret), mówili nam, co się wydarzy w pogodzie w ciągu najbliższych kilku dni. I w zasadzie krótko po prognozie dało się słyszeć komentarze dotyczące trafności tych przewidywań. I pal licho różnice w temperaturze, gdy zapowiadano 25, a były 22 stopnie ciepła.

Na własnej skórze nieraz przekonałem się, że próby przewidywania pogody to czasem ryzykowna gra. W szczególności prognozy długoterminowe obarczone są znacznym marginesem błędu. Tak było w ubiegłym roku, gdy upragnione wakacje z rodziną nad polskim morzem skończyły się 5-dniową ulewą, a słońce nad plażą wyszło raz. Sądzę, że każdy z nas miał podobne doświadczenia i choć raz w życiu przekonał się, co to nietrafiona prognoza. Z terminem „prognoza pogody” nierozerwalnie wiąże się pojęcie pogody, a ta z kolei nie może istnieć bez klimatu.

Chcąc zapoznać czytelników z zagadnieniami klimatu i pogody, a w szczególności z jej przewidywaniem, należy przybliżyć choćby kilka podstawowych pojęć.

Pogoda

chwilowy stan atmosfery w danym miejscu i czasie; pogoda jest określana za pomocą następujących elementów meteorologicznych, składników pogody: temperatura powietrza, opady atmosferyczne, wilgotność powietrza, zachmurzenie nieba, ciśnienie, wiatr.

Klimat

normalny (charakterystyczny) przebieg pogody na danym obszarze ustalony na podstawie wieloletnich obserwacji; klimat kształtuje się pod wpływem właściwości fizycznych i geograficznych danego obszaru.

pogoda_mapa 1.
Regiony klimatyczne według Wincentego Okołowicza i Danuty Martyn.

Pierwsze próby regionalizacji klimatu Polski jako całości podjęte zostały dopiero na początku XX wieku (1912, Romer). Jednak dopiero w latach 60. Wincenty Okołowicz zaproponował nowy podział, który w zasadzie obowiązuje do dziś. Wyróżnił on 28 regionów o właściwych dla siebie cechach oraz obszary górskie. Mając świadomość ograniczeń, jakie narzuca formuła przyjęta w niniejszych publikacjach, nie będę charakteryzował poszczególnych regionów, tylko Polskę w ujęcie całościowym.

Główne cechy klimatu naszego kraju (m.in. temperatura powietrza, wilgotność, opady, zachmurzenie) zasadniczo są wynikiem dużej zmienności pogody, co świadczy o ścieraniu się nad Polską wpływów oceanicznych i kontynentalnych. Oprócz tego ów cechy nawiązują wyraźnie do ukształtowania powierzchni oraz odległości od Morza Bałtyckiego i Oceanu Atlantyckiego. Stosunki klimatyczne wykazują zarówno zróżnicowanie układające się równoleżnikowo (np. regiony klimatyczne nadmorskie, Pojezierza Pomorskiego), jak również południkowo. Szczególną uwagę należy zwrócić na przebiegającą przez terytorium Polski granicę dzielącą obszar na dwie części, na cześć zachodnią o stosunkowo wyraźnych wpływach Oceanu Atlantyckiego i część wschodnią, w której częściej – poprzez obserwowane stany pogody – zaznacza się wpływ zwartych obszarów kontynentalnych wschodniej części Europy oraz Azji.

Deficyt wody w roku 2015 i perspektywa na rok 2016

Ostatni rok zapisał się nie tylko jako rekordowo ciepły, lecz również jako jeden z najsuchszych. Wisła na wysokości Warszawy w niektórych miejscach wyschła niemal zupełnie, zanotowała najniższy poziom w ponad 200-letniej historii pomiarów. W wielu miejscowościach wyschły studnie. Taka sytuacja dla rolników skończyła się dramatem. Susza spowodowała olbrzymie szkody w uprawach, które szacowane były na ponad miliard złotych. Najgorzej było w centralnej i wschodniej Polsce, gdzie niedobór opadów był największy.

Najmniejszy roczny opad zanotowany został w pasie od Dolnego Śląska przez Wielkopolskę i zachodnie Mazowsze po Kujawy. Suma opadów na Wysoczyźnie Kaliskiej nie przekroczyła 300 mm. Na pozostałym obszarze kraju spadło na ogół nie więcej niż 500 mm opadu. Jedynie na Pojezierzu Kaszubskim sumy opadów były wyższe od średniej krajowej.

Suma opadów w 2015 r. Dane: IMGW-PIB.
Suma opadów w 2015 r. Dane: IMGW-PIB.

Jeśli obniżone sumy opadów porównamy do normy z lat 1971-2000, to okazuje się, że na przeważającym obszarze Polski rok zapisał się jako suchy, a na Śląsku, w Wielkopolsce, na Ziemi Łódzkiej, zachodnim Mazowszu i Kujawach jako bardzo suchy. Spadła tam tylko połowa rocznej normy opadów.

Anomalia sumy opadów w całym 2015 roku w Polsce. Dane: IMGW-PIB.
Anomalia sumy opadów w całym 2015 roku w Polsce. Dane: IMGW-PIB.

Po bardzo suchym lecie jesień podzieliła Polskę na dwie części. W pasie na wschód od linii Gdańsk–Kraków opady przewyższały średnią z lat 1971-2000, po zachodniej części były one niższe. Najmniej deszczu spadło od Śląska po Wielkopolskę.

Anomalia sumy opadów jesienią 2015 roku w Polsce. Dane: IMGW-PIB.
Anomalia sumy opadów jesienią 2015 roku w Polsce. Dane: IMGW-PIB.

Luty, który w ciągu ostatnich 20 lat był najsuchszym zimowym miesiącem, okazuje się mokry, a miejscami nawet wyjątkowo mokry. W Warszawie suma opadów jest dwukrotnie większa w stosunku do normy. W Krakowie od początku miesiąca spadło już 185% normy deszczu, we Wrocławiu – 116%, a w Poznaniu – 74%.

Co dalej z poziomem wód gruntowych?

Jak wynika z prognoz Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego (PIG-PIB) najtrudniejsza sytuacja związana z niżówką hydrogeologiczną i znacznym obniżeniem zwierciadła wód gruntowych dotyczyć będzie województw zachodniopomorskiego, pomorskiego, kujawsko-pomorskiego, wielkopolskiego, mazowieckiego, warmińsko-mazurskiego, lubuskiego, dolnośląskiego, opolskiego, śląskiego, małopolskiego i podkarpackiego. Taka sytuacja może doprowadzić do zaniku wody w pierwszym poziomie wodonośnym, co skutkować może ograniczeniami poboru wody bądź brakiem wody w studniach.

Prognoza zagrożenia niżówką hydrogeologiczną. Dane: www.psh.gov.pl.
Prognoza zagrożenia niżówką hydrogeologiczną. Dane: www.psh.gov.pl.

Leszek Szewczuk
Crop Manager