Azot na rzepak, czyli koniec wakacji zimowych. O strategii nawożenia azotowego

11 Lut, 2016 Chemirol Agroporady 0

W większości gospodarstw, w których uprawiany jest rzepak, pierwsza aplikacja nawozu azotowego otwiera sezon prac wiosennych, kończąc tym samym okres zimowych obowiązków w gospodarstwie. Azot jest najważniejszym i głównym czynnikiem plonotwórczym, który stanowi około 25% kosztów zmiennych w uprawie rzepaku. Dlatego wiedza na temat roli, dawek i terminów stosowania jest kluczowym elementem w założeniach dotyczących plonowania, ale również bilansu ekonomicznego.

Forma azotanowa na start!

Azot w uprawie rzepaku jako podstawowy budulec biomasy wpływa na każdy element struktury plonu. Już na samym początku wznowienia wegetacji odpowiada za:

  • regeneracje rozety liściowej, która jest zredukowana na skutek uszkodzeń mrozowych;
  • dynamikę wzrostu roślin;
  • liczbę rozgałęzień bocznych i wzrost pędu głównego;
  • wzrost konkurencyjności względem chwastów.

Z uwagi na powyższe szczególnie niekorzystnym zjawiskiem jest „zagłodzenie” plantacji w początkowym okresie wznowienia wegetacji. Planując pierwszą dawkę nawozu azotowego, warto przeanalizować warunki panujące w danym sezonie:

  1. typ i wilgotność gleby,
  2. rozwój rzepaku w okresie jesiennym,
  3. stan przezimowania roślin,
  4. zakładany plon,
  5. zawartość azotu mineralnego w glebie.
    13.03.2014 (01)
    Rzepak do szybkiej regeneracji po zimie potrzebuje szybkiego dostarczenia azotu w momencie ruszenia wiosennej wegetacji (fot. Paweł Talbierz).

Znając powyższe dane, całkowitą dawkę azotu wiosennego można wyliczyć wg prostego wzoru:

Nc= (P xPj )- N nim

Nc – dawka azotu [w kg/ha] potrzebna do wytworzenia zakładanego plonu

P – zakładany plon

Pj – pobranie jednostkowe azotu na wyprodukowanie 1 t nasion + 1 t słomy (ok. 55 kg N/ha)

N min – zawartość azotu mineralnego w glebie

Po przeliczeniu całkowitego zapotrzebowania rzepaku na azot kolejnym krokiem jest dobór odpowiedniej formy i terminu stosowania nawozu. Azot w zdecydowanej większości nawozów dostępnych na rynku może występować w trzech formach:

  1. azotanowa NO3, zwana saletrzaną, jest słabo wiązana przez kompleks sorpcyjny, dlatego szybko dostępna dla roślin. Stymuluje rośliny do regeneracji i intensywnego wzrostu, dlatego nawozy stosowane w czasie pierwszej aplikacji wiosennej powinny zawierać częściowo tę formę.
  2. Amonowa NH4+ – dodatni kation, który w przeciwieństwie do formy azotanowej jest mocniej wiązany przez kompleks sorpcyjny, dzięki czemu dłużej dostępny dla roślin. Forma amonowa (jak również amidowa) jest źródłem N dla roślin, nie wpływa natomiast na hormony, takie jak cytokininy czy auksyny. W miarę upływu czasu forma amonowa ulega procesom chemicznym, przechodząc w formę azotanową.
  3. Amidowa – zawarta np. w moczniku, jest najwolniej działającą formą azotu. Żeby została pobrana przez rośliny, musi przejść w formę amonową, a później w formę azotanową. W warunkach wysokiej wilgotności gleby oraz temperatury przekraczającej 8oC wymienione procesy mogą trwać około 3-4 tygodni. W praktyce popularne staje się stosowanie mocznika w fazie rozety – jako drugą dawkę azotu dostępną w fazie wykształconego pąka.

Dobór formy azotu zależy od terminu i analizy plantacji, co jest kluczowe w przypadku pierwszej dawki azotu. Słabe plantacje, na których rośliny wykształciły niewielkie rozety (lub w znacznym stopniu zostały one zniszczona w czasie zimy), powinny być zasilone nawozem zawierającym część azotu w formie azotanowej (szybko dostępnej), np. w nawozie YaraBela SULFAN, gdzie 50% N stanowi forma NO3, a drugą połowę forma NH4+. Tylko zastosowanie formy azotanowej umożliwia roślinie szybką regenerację uszkodzeń po zimie.

Aby zastosowany azot był skutecznie i w pełni wykorzystany przez rzepak, konieczne jest równoległe dostarczenie siarki. Szacuje się, że wysokość nawożenia siarki w uprawie rzepaku powinna stanowić 25% dawki nawożenia mineralnego azotu. Zakładając poziom 150 kg N/ha, należy dostarczyć około 35-40 kg S/ha. Na rynku dostępne są nawozy zawierające azot + siarkę w jednej granuli, np. YaraBela Sulfan, jak również inne, w skład których obok siarki wprowadza się Mg, np. ESTA Kieserit.

Siarka jest bardzo ważnym makroskładnikiem, który należy wprowadzić na starcie wiosennej wegetacji.
Siarka jest bardzo ważnym makroskładnikiem, który należy wprowadzić na starcie wiosennej wegetacji (fot. K+S KALI GmbH).

Ile azotu na początek?

Rzepak ozimy w zdecydowanej większości przypadków nawozi się  w dwóch dawkach w krótkich odstępach czasu.  W zależności od sytuacji na polu pierwsza powinna być zastosowana na początku wznowienia wegetacji. W praktyce nawozy azotowe mogą być wysiewane już w pierwszej dekadzie lutego. Druga dawka nie powinna być odłożona w czasie, dlatego stosuje się ją do 4 tygodni po pierwszej aplikacji. Istotne jest, aby drugie zasilenie nastąpiło do 4-5 tygodni przed kwitnieniem, kiedy około ¾ zastosowanego azotu powinno być zakumulowane w roślinie.

W okresie wiosennym na wykorzystanie i przetworzenie azotu w plon główny mają wpływ również niezbędne mikroelementy. W pierwszej kolejności rzepak powinien być wspomagany dolistnie nawozami zawierającymi bor i mangan. W fazie odbudowanej rozety warto uzupełnić nawożenie o pozostałe składniki, takie jak molibden, miedz i cynk.

 

Michał Laszczyński