Czy siać kukurydzę? Niełatwy wybór odmiany, cz. 2

28 Gru, 2015 Chemirol Agroporady 0

W ubiegłym tygodniu rozpoczęliśmy charakterystykę dostępnych na rynku polskim odmian kukurydzy. W kwestii pochodzenia genetycznego odmian wyodrębniliśmy linie hodowlane tworzące ziarno typu dent oraz te, tworzące ziarno typu flint. Kontynuujemy to rozróżnienie, wskazując, co jeszcze – poza omówionymi już czynnikami – różni oba typy i ma bezpośrednie przełożenie na zachowanie rośliny na polu. Ponadto skupiamy się na takich parametrach oceny odmian jak typ kolby i obsada roślin.

Oddawanie wody z ziarna, tzw. dry down

Dry down (z ang.) oznacza tempo, w jakim ziarno oddaje wodę, począwszy od fazy czarnej plamki. Cecha jest bardzo istotna, gdyż ma wpływ na termin zbioru. Zależy m.in. od czasu otwarcia liści okrywowych kolby – koszulek, masy tysiąca nasion, rodzaju bielma ziarna oraz natężenia czynnika zieloności roślin – stay green.

  • FLINT – mają szkliste bielmo ziarna (struktury skrobi połączone są cząstkami białka), o dużej MTZ i o kształcie zbliżonym do okrągłego; koszulki wcześniej stają się luźniejsze, mocniejszy efekt stay green, co spowalnia oddawanie wody. W praktyce oznacza to, że oddaje wodę szybciej niż dent w fazie do 30% wilgotności i w równym tempie do ok. 23–25% zawartości wody w ziarnie przy przeciętnych warunkach pogodowych dla Polski.
  • DENT – mieszańce tego typu mają mączyste bielmo ziarna (pomiędzy strukturami skrobi jest powietrze), o niższej MTZ i płaskim kształcie, a koszulki później stają się luźniejsze. Początkowo oddaje wolniej wodę niż flint, a następnie po osiągnięciu 30% wilgotności ziarna gwałtownie zaczyna przyspieszać oddawanie wody – nawet do 18–19% w sprzyjających warunkach, tzn. w czasie długiej i suchej jesieni bez przymrozków.

W minionym roku przymrozek w połowie października przerwał procesy życiowe roślin, w tym oddawanie wody z ziarna, i odmiany o typie ziarna dent wykazywały większą wilgotność ziarna o 4–5% aniżeli tej samej klasy wczesności odmiany w typie ziarna flint lub pośrednim. W praktyce oznacza to, że im większe jest ryzyko wystąpienia jesienią wczesnych przymrozków, tym uprawa odmian na ziarno typu dent lub pośrednich, zbliżonych do dent, niesie ze sobą większe ryzyko konieczności zbioru ziarna o wysokiej wilgotności.

 

Wigor siewek

Cecha ta określa zdolność nasion do szybkiego skiełkowania i energicznego wzrostu w początkowej fazie rozwoju roślin. Jest pochodną genetyki – flint/dent, oraz warunków środowiskowych. Szczególnie w początkowej fazie kiełkowania, tj. do ok. 14 dni po siewie, wigor jest bardziej uzależniony od jakości somatycznej nasion aniżeli genetycznego pochodzenia odmiany. Nasiona wyprodukowane w bardziej sprzyjających warunkach wzrostu, rozwoju i zbioru kukurydzy nasiennej będą miały lepszy wigor siewek. Wigor siewek ocenia się za pomocą tzw. cold testu polegającego na poddawaniu nasion przez pierwsze 7 dni działaniu niskiej temperatury (10°C) przy braku światła, a kolejne 6 dni wpływom wyższej temperatury (25°C) przy umiarkowanemu naświetleniu. Hodowcy nie mają prawnego wymogu umieszczania wartości tego parametru na świadectwie jakości, lecz wielu z nich przeprowadza takie badania we własnym zakresie i przy dobrej woli może takiej informacji udzielić. Przy trendzie do wcześniejszego siewu kukurydzy parametr ten ma kolosalne znaczenie dla rolnika w perspektywie powodzenia takiej decyzji. Jak bumerang wraca też pytanie, czy nasiona grubsze są lepsze od drobniejszych. Często zdarza się, że rolnicy nie chcą drobniejszych nasion, nawet jeśli aktualnie sprawdzona siła kiełkowania jest wyższa od nasion grubszych tej samej odmiany! Mając na uwadze większą ilość materiałów zapasowych w grubszym ziarnie, warto takie nasiona wysiać, jeśli planujemy siać głębiej (niezbędna większa ilość wody do napęcznienia), a nasiona drobniejsze przeznaczyć na płytszą głębokość siewu. Warto pamiętać, że 1 dzień opóźnienia w terminie kwitnienia w stosunku do porównywalnej odmiany rosnącej bez zakłóceń, skutkuje opóźnieniem zbioru do ok. 1 tygodnia!

 

Typ kolby i obsada roślin

Każdy mieszaniec kukurydzy posiada optymalną obsadę roślin, przy której uzyskuje najwyższy potencjał plonowania. Zwykle zależy to od typu kolby.

  • kolba typu fix – mieszaniec wytwarza niemal taki sam rozmiar kolby, niezależnie od obsady roślin na polu – w zakresie pewnej tolerancji. Mieszańce tego typu uprawiane w optymalnej dla siebie obsadzie – wyższej niż rekomendowane dla danych warunków – są najwyżej plonującymi odmianami. Z reguły tworzą niskie rośliny, a przez zwiększoną obsadę zwiększa się powierzchnię liści, a co za tym idzie potencjał plonowania. Zbyt rzadki siew tego typu odmian skutkuje ograniczeniem powierzchni liści (mniej promieni słonecznych pada na liść), a w konsekwencji ograniczeniem potencjału plonotwórczego odmiany;
  • kolba typu flex – elastyczna, zmieniająca wielkość; mieszaniec wytwarza kolbę elastyczną, tzn. dłuższą lub/i grubszą przy mniejszej obsadzie na polu i ograniczonej wewnętrznej konkurencji pomiędzy roślinami w łanie. Są to bardzo wartościowe odmiany w warunkach:
  1. Spadku obsady wskutek stresowych warunków środowiska w fazie kiełkowania – siew w zimną i mokrą glebę, zła uprawa.
  2. Asekuracji przeciw suszy – siane w obniżonym zagęszczeniu zabezpieczają osiągniecie przyzwoitego plonu, natomiast w latach o zwiększonych opadach formują większe kolby, co znacznie zwiększa plon.
  3. Uprawy kukurydzy w monokulturze. Problemem w takich warunkach jest utrzymanie właściwej dla danej odmiany tolerancji na wyleganie, gdyż na skutek nagromadzenia ogromnej ilości patogenów chorobotwórczych na resztkach pożniwnych obniżeniu ulega obsada roślin. W konsekwencji mniejsza jest wewnętrzna konkurencja pomiędzy roślinami, które pogrubiają łodygę, niżej zawiązują kolbę, zwiększając tym samym tolerancję na wyleganie. Zmniejszeniu ulega także ryzyko istotnej straty plonu, gdyż zwiększony rozmiar kolb w dużej części kompensuje straty wynikającej z niższej obsady roślin na polu.
  4. Niskiej zasobności gleb w składniki pokarmowe. Obniżenie gęstości siewu powoduje, że mniej roślin na jednostce powierzchni tworzy mniejszą masę wegetatywną. W związku z tym, większa ilość składników pokarmowych jest transportowana do kolby w celu wypełniania ziarna, co polepsza efekt plonotwórczy. Natomiast konsekwencją ewentualnego zwiększenia obsady roślin jest zmniejszenie sztywności łodygi (wskutek konkurencji pomiędzy roślinami o wodę, światło i składniki pokarmowe) przez wytwarzanie wyższych rośliny z mniejszą średnicą łodygi i zbyt wysokim umieszczeniem kolb na łodydze, co zwiększa ryzyko wylegania łodygowego.

 

Robert Oliwa, Dyrektor Działu Nasion PUH Chemirol

 

*Fot. 1., Robert Oliwa: Mieszańce w typie dent wytwarzają ziarno o płaskim kształcie z charakterystycznym zagłębieniem. Są mniej odporne na chłód.

**Trzecia, ostatnia część artykułu została opublikowana na naszym blogu. Zachęcamy do czytania i komentowania.